ความตายตามหลักพุทธศาสนา คืออะไร?

1. ความตายในพระพุทธศาสนา คืออะไร?

ในพระไตรปิฎกฉบับบาลี พระพุทธเจ้าทรงนิยาม "ความตาย" (มรณะ — Maraṇa) ไว้ในมหาสติปัฏฐานสูตร ซึ่งเป็นหนึ่งในพระสูตรที่สำคัญที่สุดในพระพุทธศาสนาเถรวาท:

 
"การจุติ การเคลื่อน การแตกดับ การอันตรธาน ความตาย การทำกาละ การแตกแห่งขันธ์ การทอดทิ้งซากศพ การดับแห่งชีวิตินทรีย์ ของสัตว์เหล่านั้นๆ จากหมู่สัตว์นั้นๆ — สิ่งนี้เรียกว่าความตาย"
มหาสติปัฏฐานสูตร, ทีฆนิกาย มหาวรรค, พระไตรปิฎกเล่มที่ 10, ข้อ 374

 
แปลบาลีไทยเป็นไทยก็คือตาย หายไป ไม่อยู่ให้เห็นแล้ว ธาตุขันธ์ สิ่งที่ประกอบเป็นตัวตนของเราแตกดับไปนั่นเอง

2. หลังตายแล้วไปไหน? — วัฏสงสารในพระพุทธศาสนา

ในจูฬกัมมวิภังคสูตรบันทึกไว้ว่า การเกิดในภพต่างๆ เป็นผลของกรรมที่ได้กระทำไว้

"มาณพ สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน มีกรรมเป็นทายาท มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่ง กรรมย่อมจำแนกสัตว์ให้เลวและประณีตต่างกัน "
จูฬกัมมวิภังคสูตร, มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์, พระไตรปิฎกเล่มที่ 14, ข้อ 581

แปลบาลีไทยเป็นไทยก็คือ เราจะที่ที่ดี สงบหรือไม่ (สุคติ) ก็ขึ้นอยู่กับสิ่งที่เราทำไว้ปัจจุบันนั่นแล (หลักเหตุและผล)

3. มรณานุสติ — การระลึกถึงความตายอย่างถูกต้อง

พระพุทธเจ้าทรงแนะนำการเจริญ "มรณานุสติ" (Maraṇānussati) ไว้ในอังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ว่าเป็นหนึ่งในอนุสติ 10 ประการที่ควรระลึกถึงบ่อยๆ

" ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญมรณานุสติ มรณานุสติที่เจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด "
อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต, พระไตรปิฎกเล่มที่ 24, ข้อ 288

การระลึกถึงความตายในพระพุทธศาสนาไม่ใช่การคิดในแง่ร้ายหรือทำให้เกิดความกลัว แต่เป็นการ 


•        ปลุกจิตให้ไม่ประมาท — ตระหนักว่าทุกวันคือโอกาสที่มีค่า ตื่นมาตอนเช้า โชคดีเหลือเกินที่ยังมีลมหายใจให้ระลึกรู้ มีสติ

•        เมื่อมีสติตามข้อแรกก็มาต่อกันที่การลดความยึดมั่นถือมั่น — ทรัพย์สิน ความสัมพันธ์ และร่างกายพอเราตายไปแล้วมันก็ไม่ใช่ของเรา ใช้งาน ใช้ประโยชน์มันก็พอแต่อย่าไปยึดติดมันมาก

•        เร่งการปฏิบัติธรรม (สร้างเหตุดี) — เพราะไม่รู้ว่าจะตายเมื่อไหร่ จึงมาทำหน้าที่ของตัวเองให้ดีกันเถิด ไม่จำเป็นต้องนุ่งขาวห่มขาวเข้าวัด แต่มีสติระลึกรู้ลมหายใจก็มีคุณค่าแล้ว

•        เมื่อเตรียมทุกอย่างแล้ว หากวันหนึ่ง ความตายมาถึง การ "ตายดี" “ไปสู่สุคติ” ก็ไม่ใช่เรื่องเกินความคาดหมายหรือยากเกินไปเพราะเราเตรียมตัวและเตรียมใจมาก่อนล่วงหน้าแล้ว

วิธีเจริญมรณานุสติแบบง่ายที่พระพุทธเจ้าทรงสอน คือการระลึกในใจว่า "ชีวิตของเราไม่แน่นอน ความตายแน่นอน" แล้วถามตัวเองว่า "ถ้าวันนี้เป็นวันสุดท้าย เราได้ทำสิ่งที่มีคุณค่าหรือยัง?"

 

4. ทำอย่างไรจึงจะ "ตายดี" ตามหลักพุทธ?

"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้เราขอเตือนพวกเธอว่า สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังประโยชน์ตนและประโยชน์ท่านให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาทเถิด"
มหาปรินิพพานสูตร, ทีฆนิกาย มหาวรรค, พระไตรปิฎกเล่มที่ 10, ข้อ 168

แนวทางปฏิบัติเพื่อ "ตายดี" สรุปได้ 3 ประการ

1.    รักษาศีล 5 ให้ครบข้อที่สุดเท่าที่จะทำได้

2.    ทำทาน บริจาค สร้างกุศล ก่อนวาระสุดท้าย ใช้ทรัพยากรของเราในการช่วยเหลือบุคคลอื่นบ้าง

3.    เจริญสติ มีสมาธิแบบอย่างสม่ำเสมอ ไม่จำเป็นต้องจำกัดรูปแบบแค่การไหว้พระสวดมนต์ แค่รู้ลมหายใจตัวเอง มีสติเวลาใช้ชีวิตประจำวันก็ดีมากแล้ว

ฝึกแบบนี้ไปเรื่อยๆเพื่อพร้อมรับวันที่เราทุกคนต้องเจอค่ะ

5. ความตายสอนอะไรเราเกี่ยวกับการมีชีวิตอยู่? 

ความลึกซึ้งของคำสอนพระพุทธเจ้าเรื่องความตายอยู่ที่ว่า พระองค์ไม่ได้สอนให้เรา "กลัวตาย" แต่ทรงสอนให้เรา "ตื่นรู้ต่อการมีชีวิตอยู่"


ในสัลเลขสูตร พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า ผู้ที่ระลึกถึงความตายบ่อยๆ จะกลายเป็นคนที่

•        ใช้เวลาอย่างมีคุณค่า — ไม่ผัดวันประกันพรุ่งกับสิ่งดีๆ ที่อยากทำ

•        ความสัมพันธ์ดีขึ้น — ให้อภัยง่ายขึ้น รักคนรอบข้างมากขึ้น

•        ทุกข์น้อยลง — เพราะไม่ยึดมั่นถือมั่นกับสิ่งที่ไม่เที่ยง

•        มีแรงบันดาลใจปฏิบัติธรรม — เพราะรู้ว่าโอกาสมีจำกัด

สรุป ความตายในพระพุทธศาสนา — บทเรียนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของชีวิต

พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า ความตายไม่ใช่ศัตรู แต่เป็น "ครูผู้ยิ่งใหญ่" ที่คอยเตือนเราว่าชีวิตมีค่า และเวลาที่เหลืออยู่นั้นล้ำค่าเพียงใด

ก้าวต่อไปสำหรับคุณ:", "หากบทความนี้จุดประกายให้อยากเตรียมตัวรับมือกับความตายอย่างถูกต้อง ลองเริ่มจากการเจริญมรณานุสติ 5 นาทีทุกเช้า หรือเข้าร่วมกิจกรรมปฏิบัติธรรมกับเราที่ tosukhati.com เพื่อให้ช่วงเวลาที่มีอยู่ในปัจจุบันคุ้มค่าที่สุด